مجموعه چیستان های لری - کوگیری

 

 

چی نه چی گیریش و بالوش گریویه  نه لکی	ترجمه	جواب
صندوقچه سلیمونی- در بسته و بیاونی	صندوقچه سلیمانی در بسته و بیابانی	گنج
نه در داره نه گوشه د مینه دل می جوشه	نه در دارد و نه گوشه از میان دل می جوشد	تخم مرغ
قاعذ پره پره چو کسا د خره	کاغذ ورق ورق در گل کاشته شده	قارچ چتری
نی یی ش و زمی فریویه	به زمی می گذاریش آرام می گیرد بغلش می کنی گریه می کنه	زنجیر

 

 

 

 

چی نه چی نه	ترجمه	جواب
مينيش زمي ميزرينه بولنش ميكي ميزيرنه	ميگذاريدش زمين ناله و زاري ميكند بلندش ميكنيد ناله و زاري ميكند؟	زنگوله
هارش دريا بالاش تش وسطش چو جنگل	پائينش دريا بالايش آتش وسطش چوب جنگل	قليان
قلا رزه سراسر بونه دوازه برج و سيزه منار داره سرش چي تش و دي چي كوفه مار داره	قلعه چفت حلقه اي سر تا سر بام است، دوازده برج و سيزده منار دارد، سرش مانند آتش و دودي مانند كوفه يا صداي مار زنگي دارد	قليان

 

 

چی نه چی نه	ترجمه	جواب
دشتي طلا مينش نقره	دشتي طلا داخلش نقره؟	شلتوك (برنجي كه درداخل پوستهاي زرد و طلائي رنگ ميباشد)
برزي اوما مرز و مرزجا سوز و سرخ و كييو ديه نشو	بذري آمد كشتزار و جاي كشتزار سبز و سرخ و كبود داده نشان؟	ذرت كه داراي برگ سبز و پشمهاي سرخ رنگ است
چي دارم چينكي پره پره كتاوكي	چيزي دارم چيزانكي پره پره كتابكي؟	قارچ
مي ره بالا بار داره ميا و هار كار داره	مي رود بالا بار دارد مي آيد پائين كار دارد؟	قاشق
دايره گردله شين شا بچو رمو تماشا	دايره مدور نشست شاه _ يا جشن شاه _ بچه ها برويم تماشا؟	ساز و دهل

 

چی نه چی نه	ترجمه	جواب
د مغزار سوزه د مغازه سيه د هونه سرخ؟	در مزرعه سبز است در مغازه سياه در خانه سرخ؟	چای
شهرش سرخه مردمش سي؟	شهرش سرخ است مردمش سياه؟	هندوانه
پوس د مين و گوشت د در؟	پوست در داخل و گوشت در بيرون؟	سنگدان ماكيان و پرندگان
ميزنيش زمي نوم خوشه موه	ميزنيدش زمين نام خود را ميگويد؟	ترپ (ترب)
نه دس داره نه پا آ و مو هوره چی گا	نه دست دارد نه پا آب مي خورد به اندازه گاو؟	خمیر

 

 

چی نه چی نه	ترجمه	جواب
اشيشه و مشيشه دو رغوديي شيشه قاطي نموه؟	در شيشه و مثل دو روغن در يك شيشه مخلوط نميشه	ترمغ ( تخم مرغ)
چه حلاليه كه حروم موه؟ چه حروميه كه حلال موه؟	چه حلاليست كه حرام مي شود؟ چه حراميست كه حلال مي شود؟	تخم مرغ _ زيرا وقتي تازه باشد حلال است و هر وقت مرغ چند روزي روي آن بخوابد حرام ميشود. و بعد از اينكه به جوجه تبديل شد دوباره حلال مي شود.
چن پوسه سخو ناره كل پوسه؟	چند پوست است استخوان ندارد تمام پوست است؟	پياز

 

 

چیستان لکی	ترجمه	جواب
صرافان و ویر صرافان و ویر عجو لعبتی کفتیه و ویر نرمه چی مایی ایبیه چی شیر وری تن جهال قلب بدن پیر مردم وری تن مپوشن برگی او برگ تن پوش ها و توو جرگی ژ شوق خنه ش سفق مخیزو ژ لوح دیدش نسرین مریزو هر کس ئی منا و ویر باوروو سه یاقو و نقش آفرین کروو	سخن دانان بیاد آورید و فکر کنید عجیب لعبتی بیادم افتاده است چون ماهی نرم و مثل شیر سفید است ظاهرا جوان و از قلب و درون پیر است مردم بر تنشان لباس می پوشند اما تن پوش او عضوی از بدنش است از شوق خنده اش روشنائی روز بر می خیزد و از سطح دیدگانش اشک جاری می شود هر کس معنی و جواب این را بیاد آورد سید یعقوب به فکر واندیشه اش آفرین می گوید	شمع
شل میره شق ور می گرده	شل  میرود و سفت بر می گردد	نان
طشخه شوشته روفته ماری د مینش حفته	طاقچه شسته و رفته ماری در میانش خفته	دهان و زبان

 

 

ئی لاش کلک.او لاش کلک مین جاش چرخ و فلک	این طرف سنگ چین ان طرف سنگ چین .وسطش چرخ و فلک	دندانها و زبان
اجر و مجر جری دلاشه دو دم و چار گوش هش دس و پاشه	دو دم و چهار گوش و هشت دست و پا دارد	جفت گاو اهن برای شخم زنی
آسمو کوشگه برفی ون	آسمان کوچیکه برفی انداخت	الک کردن

 

چی نه چی نه   چی که چی که

چی نه چی نه	ترجمه	جواب
۱- ریش اسبی بازی ار سر مازی سما ماو وازی	پیر مرد ریش سفیدی.بر روی یک بلندی .میرقصد.	تگرگ
۲- سنن سر سنن.دو لیل تفنن دونوجووتخت رو گله چرو.	سنگ سر سنگ .دو لوله تفنگ. دو نوجوان.تخت روان.گله چران	دندان ها بینی چشم ها پیشانی و موی سر
۳- سیه چو ذغال. اسبی چو شیر. حله چو گمو.خدننه چو تیر	مثل ذغال سیاهه. سفیده مثله شیر. چون کمان کجه .مثل تیر خدنگ است	چشم  و ابرو
۴- د می سرخ و قیامت.د در تن و علامت.تر میره حوشگ در میا	از داخل سرخ و قیامت.از بیرون تنگ و علامت. تر می رود و خشک در می آید	تنور و نان
۵- د حکم خدا و زور بنه. شیر و کول شیر موغلی بنه	از حکم خدا و با زور بنده.شیر بر گردن شیر به طرز خاصی بسته شده است	سنگ های آسیاب
۶-حونه پاتشا.بی درز و بی دوز	خونه پادشاه .بدون  درز و دوخت	تخم مرغ
۷- چل تاق چل نیم تاق چل دروازه در و تاق	چهل طاق چهل نیم طاق چهل دروازه گشوده و باز	شاوواک (توری برای حمل کاه)

 

 

چی نه چی نه چی که چی که	ترجمه	جواب
۱- آرد یریه و اسیوو نیه	آرد آماده و آسیاب ندیده	سنجد
۲- چی یی دییم د ئی دش . اره پا و نوژی چش	چیزی دیدم در این دشت .پا مانند اره و چشم چون عدس	ملخ
۳- سوز و سرخ و حنائی . کارد تیزو قصاووئی	سبز و سرخ و حنائی .کارد تیز قصابی	هندوانه
۴-ریش اسبی اغل مغل .دس دجیو و پا در بغل	ریش سفید عجیب و غریب .دست تو جیب و پا در بغل	لاک پشت
۵- ا سرپ سننی تره .ا شکر شیری تره	از سرب سنگین تر و از شکر شیرین تر است	خواب
۶- اتل دس و اتل پا. کری گوش و دم کوتا	دست و پای عجیب .گوشها مثل کره اسب و دم کوتاه	شتر
۷- چو تراشیه .نجار نی یه	چوب تراشیده نجار ندیده	سنجد
۸- جومه دوخته خیاط نی یه	پیراهن دوخته خیاط ندیده	سنجد